Historie

De aarde nu was woest en ledig.

Dit is te lezen in Genesis 1,1-2. Met deze omschrijving begint ook de geschiedschrijving over het veengebied rond Sappemeer in de 16e en 17e eeuw, geschreven door Hendrik Hachmer, welke te lezen is in het boek De Sint Willibrorduskerk te Sappemeer.

In 1619 was de drooggelegde bodem van het Sappemeer geschikt gemaakt voor agrarisch gebruik en bebouwing. In 1636 werd het Kleinemeer drooggelegd en kwam hiermee een verbinding met Sappemeer.

Als gevolg van de toename van katholieken kreeg Kleinemeer een eigen priester, pastoor Antonius Lansingh. In mei 1708 werd hij opgevolgd door pastoor Bartholomeus Gerardus Pese uit Overijssel. Tot 1710 hadden de priesters geen eigen onderkomen en woonden zij in bij katholieke families in de omgeving. In 1710 kon pastoor Pese een huis aankopen, waarin de eerste schuilkerk in dit gebied zou worden gevestigd. Naast de schuilkerk annex pastorie was een grote schuur met verscheidene ruimtes. Van deze statie aan de Kleinemeersterstraat is niets meer over. Het kerkgebouw, de schuur en de pastorie zijn in 1874 afgebroken.

Het is onder andere pastoor Pese aan wie de RK geloofsgemeenschap van Hoogezand-Sappemeer haar naam te danken heeft. In november 1710 is de schuilkerk door hem gewijd aan de Heilige Willibrordus. Dit blijkt uit een statieboek dat in 1882 in bewerkte vorm verscheen.

In de jaren 1890 en 1891 werd de parochie gesplitst in twee parochies. In Martenshoek ontstond hierdoor de Heilige Martinus parochie. De RK kerk in Martenshoek is in 1891 gebouwd door de architect Nicolaas Molenaar. Op 24 november 1891 werd de kerk gewijd door de aartsbisschop van Utrecht, P.M. Snickers.

Bij het samengaan van de parochies van Martenshoek en Sappemeer in 1990 werd de restauratie van de Sint Willibrorduskerk en het plaatsen van de glas-in-loodramen van Martenshoek in Sappemeer een verbindende activiteit voor de parochianen van beide parochies.

Bron: De Sint Willibrorduskerk te Sappemeer, Holstein Restauratie Architectuur, Groningen

Boek Sint Willibrorduskerk te SappemeerNaar aanleiding van deze restauratie is een boek verschenen: De Sint Willibrorduskerk te Sappemeer, uitgegeven door Holstein Restauratie Architectuur, Groningen. Het is een prachtig boek, vol schitterende foto’s, een uitgebreide geschiedschrijving over de schuilkerk in Kleinemeer, de huidige kerk, de restauratie en veel aandacht voor de omgeving van de kerk en de geschiedenis van de parochie. Echt een ‘must-have’ voor de geïnteresseerden in de geschiedenis van het katholicisme in de veenkoloniën en het werk van Pièrre Cuypers.  Het boek kost € 12,50 en is te koop in de pastorie te Sappemeer.

Ook staat er nog informatie over de geschiedenis van de kerk op http://geschiedeniskerk.jwfellinger.nl/

 

 

Als u de verleiding weet te weerstaan om zo snel mogelijk de kerk binnen te stormen kijk dan eens rond in het torenportaal. Naast de gebrandschilderde ramen is hier ook een aantal inspirerende muurschilderingen te zien die bij de restauratie in 2005 onder de witte verf vandaan kwamen.

 

Kapel

Met de toegang tot de koorgalerij.

“Wee die hier niet schreien zoude, die het grievend leed aanschouwde, dat Maria`s ziel verscheurt. Geef, O Moeder, bron van liefde, dat ik voele wat U griefde, dat ik met U mede klaag.

Anno 1904”

Mariakapel (voormalige doopkapel)

Met de gebrandschilderde ramen van engelen die de drie goddelijke deugden uitbeelden. Namelijk geloof (fides) op de banderol staat ‘Nescia falli’ (onbreekbaar), hoop, met op de banderol ‘Nescia flecti’ (onbuigzaam) en liefde  met: ‘Nescia scindi’ (onscheurbaar). Iedere dopeling en gedoopte wordt zo bij het betreden van de kerk aan de Christelijke grondhouding herinnerd. Op de muurschildering staat geschreven: “Gaat dan, leert alle volkeren en doopt hen in den naam des Vaders, des Zoons en des H. Geestes.” (Doopformule uit Mathias 28:19)

 

Toegangsdeur kerk

De Griekse letters alfa en omega met in het midden het Christusmonogram. Daarboven staat: “Waarlijk niets anders, dan het huis Gods en de poort des Hemels, Genesis XXXVIII”

Galerij zangkoorzolder

Eenmaal binnenin de kerk ziet u tegen de galerij van de koorzolder de tekst; “Dominum in chordis et organi Ps CL Vs IV ” (Loof de Heer met gezang en orgelklanken, Psalmen 150.IV, vrij geïnterpreteerd).

 

Cultuurschatten van de Willibrorduskerk, Sappemeer: Het Hoogaltaar

 

Het hoofdaltaar van onze kerk staat drie treden hoger dan het hoogkoor en wordt daarom ook wel hoogaltaar genoemd.  Het neogotische altaar van beschilderd eikenhout bestaat uit de tombe (het onderste deel), het tabernakel (midden) en het retabel (het bovenste gedeelte met de luiken). Vóór Pinksteren 1880 werd het  altaar door het atelier Cuypers en Stolzenberg (voor maar liefst 3.000 gulden) geleverd. Later werden ook zes kandelaars aangeschaft en werd er een kruis op het altaar geplaatst.

Op de tombe zijn twee voorstellingen geschil- derd die verwijzen naar de eucharistie. In de linker voorstelling zegent Melchisedech brood en wijn. Hieronder staat de tekst: ”Melchisedech – proferens panem et vinum – sacertdos Dei altissimi. Gen. XIV:18” (Melchisedech bood hem brood en wijn aan, omdat hij priester was van de allerhoogste God).  Rechts is het offer van Abraham afgebeeld, de ram die de plaats van Izaak inneemt komt hier net uit de doornen tevoorschijn. De tekst hieronder luidt: ”Tolle filium tuum unigenitum – Isaac – offeres cum in holocaustum, Gen. XXII:2” (Draag hem daar, uw zoon, uw enige, Izaak, als brandoffer op).

In middelste deel staat staat:”Altare privilegiatum quotiddianum perpetuum” (Aan dit altaar zijn (dagelijkse) eeuwigdurende voorrechten verbonden). In het tabernakel wordt de geconsacreerde hostie bewaard.

Op de grote voorstellingen in reliëf, zien we rechts de geboorte van Christus en links de aanbidding van de drie koningen. Eén koning is jong en baardloos, één is volwassen met een korte baard en één is een grijsaard. Onder deze afbeeldingen staat: ”Et peperitfiliumsuum primogenitum Lucas II:VII” (En zij baarde een zoon, haar eerstgeborene) en: ”Et providentes adoraverunt eum Matheus II:XI” (Zij gingen het huis binnen en zagen hem).

Naast deze reliëfs zijn beschilderde luiken aangebracht. In geopende toestand zien we links de verrijzenis van Jezus, met de tekst: ”non est hic surrexit enim sicut dixit Mattheus XXVIII:VII” (Hij is niet hier, want Hij is tot leven gewekt, zoals Hij gezegd heeft.) Rechts zien we de annunciatie, eronder staat de tekst: ”Et ingressus angelus ad eam dixit Ave gratia Lucas I:XXVIII” (De engel trad bij haar binnen en zei: ”verheug u, begenadigde”).

Op de achterkant van deze luiken zijn profeten met spreukbanden afgebeeld. Links Jeremia ”Ecce nos venimus ad te: tu enim es Dominus Deus noster III:22” (Hier zijn wij. We komen naar U toe, want U, de Heer, bent onze God) en Ezechiel ”Vidi te conculari in sanguine tuo XVI.6” (Ik zag hoe U daar lag te spartelen in Uw bloed). Rechts Jesaja ”Ecce virgo concipiet et pariet filium VII:14” (Zie de jonge vrouw is zwanger en zal een zoon ter wereld brengen) en Micheas ”Erit in concultationem ut lutum platearum XVII:10” (Zij (de vijand) zal worden tot vertreding, als slijk der straten). Aan de zijkant van het retabel staat nog een verwijzing naar de schenker: ”In honorem Christi Pontificis Magnificis hoc altare doniInvenis Henricus Iohannes Matheus Swart Pro Memori”

Oorspronkelijk had het retabel dubbele luiken, waardoor ook het middelste deel af kon worden gesloten. In dit gedeelte staat het zilveren altaarkruis. Traditioneel wordt hier een monstrans met de geconsacreerde hostie tentoongesteld. Hieronder staat dan ook:  ”Ecce panis anglorum factus cibus viatorum” (Zie, het brood der engelen, wordt de spijs van aardse pelgrims).

   

Aanbidding drie koningen          Altaarkruis                           Geboorte van Christus

                                           

Verrijzenis van Jezus                                                       Annunciatie

Gesloten Panelen hoogaltaar

Tombe  Melchisedech                                                           Offer Abraham

Kom het altaar eens van dichtbij bekijken in onze kerk.

 

Cultuurschatten van onze kerk: de klokken

 

Deze schat blijft voor de meesten verborgen, maar is toch niet te missen: de kerkklokken.

Vanuit de koorzolder kun je, via een wenteltrap in het kleine torentje, in de grote toren komen. Vanaf daar kun je direct onder het dak over de gewelven lopen! Nog een trap verder en je komt bij de klokken. In 1943 werd de luidklok door de Duitse bezetter omgesmolten tot oorlogstuig. Na de oorlog werd er geld ingezameld voor vier nieuwe klokken. Op de vooravond van Kerstmis

1948 luidden deze klokken voor het eerst.

 

In de klokken staan de volgende teksten:

1.(86cm, 400kg)  : Stem van de Roepende-Johannes de Doper

2.(76cm, 300kg)  : Gratia Plena: Vol van Genade-Maria

3.(67cm, 200kg)  : Engel des Heren-Gabriel

4.(103cm, 675kg): Lam Gods-de Verlosser

 

Ze vormen samen het mysterie van de menswording van Christus.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deel dit artikel